Allah Dilediğini mi Saptırır, Şaşırtır?

.

Allah Dilediğini mi Saptırır, Şaşırtır?

Allah’ın dilediği kişileri saptırdığı, dilediklerini de doğru yola eriştirdiği anlayışının kaynağı, bazı Kur’an çevirileridir. Örneğin:

“… O, dilediğini (yeşa يَشَٓاءُ ) saptırır, dilediğini de doğru yola iletir. Yaptıklarınızdan mutlaka sorumlu tutulacaksınız.” (Kur’an, Nahl [16] 93).

Çeviride en dikkat çeken özellik, Allah’ın insanlardan dilediğini saptırdığı halde onların bundan dolayı sorumlu olmalarıdır. Oysaki kişi seçemediği, mecbur edildiği bir şey ile nasıl sorumlu olabilir?

Ayetteki “yeşa يَشَٓاءُ (dilemek)” fiili çift öznelidir. Yani ifade “dileyeni / tercih edeni [insan]” veya “dilediğini [Allah]” şeklinde iki anlama da gelebilir. Bunların hangisinin daha uygun olduğunu anlamak için ayetin bağlamına ve konu için Kur’an’ın bütününe bakmak gerekir. Bu konuda belirleyici olan birkaç ayet bunlardır:

• “Dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.” (Kehf [18] 29. Ayrıca İnsan [78] 29; Yunus [10] 108; Zümer [39] 41).
• “Allah herkesin (doğru) yola gelmesini ister.” (Nisa [4] 26-27).
• “Onlar eğirilince Allah da kalplerini eğriltti.” (Saff [61] 5).
• “Allah, fâsıklardan (günahkârlardan) başkasını saptırmaz!” (Bakara [2] 26. Ayrıca Kasas [28] 50; Münafikun [63] 6; Saff [61] 7).

Dolayısıyla Kur’an’ın bütünlüğüne baktığımızda ilgili ayetin bağlamına uygun çevirisi şöyledir:

“O, dileyeni saptırır, dileyeni de doğru yola iletir.” Birey yoldan çıkmayı tercih eder. Allah da onun sapmasını onaylar.